Bağırsaklarımız yaklaşık 500 milyon sinir hücresinden oluşan kendi sinir sistemine (enterik sinir sistemi) sahiptir. Bu nedenle sıklıkla “ikinci beyin” olarak anılır. Bağırsakta yaşayan trilyonlarca mikroorganizma (bağırsak mikrobiyotası) ise bu sistemle ve beyinle sürekli iletişim halindedir.

Bağırsak-beyin ekseni nedir?

Bağırsak ve beyin; vagus siniri, bağışıklık sistemi, hormonlar ve bağırsak bakterilerinin ürettiği maddeler (kısa zincirli yağ asitleri gibi) aracılığıyla çift yönlü iletişim kurar. Bu iletişimin stres yanıtı, duygu durumu ve davranış üzerinde rol oynadığı düşünülmektedir; ancak bilgilerimizin önemli bir kısmı hayvan çalışmalarından geldiği için insanlarda daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Günlük hayattan örnekler tanıdık: Sınav öncesi karın ağrısı, stresle tetiklenen sindirim şikayetleri veya irritabl bağırsak sendromunda kaygı ile belirtiler arasındaki ilişki.

Probiyotikler ruh halini iyileştirir mi?

Bu konudaki mevcut bilgiler şöyle özetlenebilir:

• Probiyotikler depresyon ve kaygı belirtilerinde küçük bir iyileşme sağlayabilir.
• Etki, tanı almış kişilerde daha belirgin olabilir.
• Prebiyotik (lif) takviyelerinin ruh hali üzerindeki etkisi ise net değildir.

Önemli: Probiyotikler depresyon veya kaygı bozukluğunun tedavisinin yerine geçmez; ancak gelecekte destekleyici bir araç olabilirler. Ruh sağlığınızla ilgili şikayetleriniz varsa mutlaka bir uzmana başvurun.

Bağırsak dostu beslenme

• Lif çeşitliliği: Sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, kuruyemiş ve tohumlar bağırsak bakterilerini besler. Haftada farklı bitkisel besinler tüketmeyi hedefleyin.
• Fermente besinler: Yoğurt, kefir, ev yapımı turşu ve boza gibi fermente besinler beslenmenin doğal parçası olabilir.
• Ultra işlenmiş gıdaları azaltın: Katkı maddeleri ve düşük lif içeriği mikrobiyota çeşitliliğini olumsuz etkileyebilir.
• Gereksiz antibiyotik kullanımından kaçının: Antibiyotikler yalnızca doktor önerisiyle kullanılmalıdır.
• Uyku, hareket ve stres yönetimi: Bağırsak sağlığı yalnızca beslenmeyle değil, yaşam tarzının tamamıyla ilişkilidir.

Sonuç

“İkinci beyin” ifadesi bağırsakların düşündüğü anlamına gelmez; ama beyinle güçlü bir iletişim içinde olduğunu ve beslenmenin bu iletişimi etkileyebileceğini anlatan yerinde bir benzetmedir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuz için doktorunuza ve diyetisyeninize danışın.

Size özel bir plan için Ümitköy Yüz Yüze Diyetisyen sayfama göz atabilir, WhatsApp: 0533 443 22 68 üzerinden randevu alabilirsiniz.

Kaynaklar

1. Cryan JF ve ark. The Microbiota-Gut-Brain Axis. Physiol Rev. 2019. PubMed: 31460832
2. Liu RT, Walsh RFL, Sheehan AE. Prebiotics and probiotics for depression and anxiety: A systematic review and meta-analysis of controlled clinical trials. Neurosci Biobehav Rev. 2019. PubMed: 31004628