Diyabet, kan şekerinin normalden yüksek seyrettiği kronik bir hastalıktır. En sık görülen iki türü tip 1 ve tip 2 diyabettir. Belirtileri benzer olsa da ortaya çıkış nedenleri ve tedavileri birbirinden farklıdır.

Tip 1 diyabet

• Nedeni: Bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten beta hücrelerini yok etmesidir (otoimmün). Vücut insülin üretemez hale gelir.
• Kimlerde görülür: Sıklıkla çocukluk ve gençlikte başlar, ancak her yaşta ortaya çıkabilir.
• Tedavisi: Ömür boyu insülin tedavisi gerekir. Beslenme, insülin dozunun öğünlerle uyumlu hale getirilmesi (karbonhidrat sayımı) üzerine kuruludur.
• Önlenebilir bir hastalık değildir; yanlış beslenme sonucu ortaya çıkmaz.

Tip 2 diyabet

• Nedeni: İnsülin direnci ile birlikte pankreasın zamanla yeterli insülin üretememesidir.
• Sıklık: Tüm diyabet vakalarının büyük çoğunluğunu (yaklaşık %90-95) oluşturur.
• Risk faktörleri: Fazla kilo (özellikle karın bölgesinde), hareketsizlik, aile öyküsü, ileri yaş, gebelik diyabeti öyküsü.
• Tedavisi: Beslenme ve egzersiz temeldir; gerektiğinde ağızdan ilaçlar, GLP-1 grubu ilaçlar veya insülin eklenir.
• Yaşam tarzı değişikliğiyle büyük ölçüde önlenebilir ve erken dönemde remisyona girebilir.

Tanı nasıl konur?

Amerikan Diyabet Derneği (ADA) kriterlerine göre aşağıdakilerden biri tanı koydurur:

• Açlık kan şekeri ≥ 126 mg/dL
• Şeker yükleme testinde (OGTT) 2. saat değeri ≥ 200 mg/dL
• HbA1c ≥ %6,5
• Tipik belirtilerle birlikte rastgele kan şekeri ≥ 200 mg/dL

Tip 1 ile tip 2 ayrımında doktorunuz otoantikor testleri ve C-peptid gibi ek tetkiklerden yararlanabilir. Erişkin yaşta yavaş seyreden otoimmün diyabet (LADA) ve genetik geçişli MODY gibi daha az görülen türler de vardır.

Ortak belirtiler

Sık idrara çıkma, aşırı susama, açıklanamayan kilo kaybı, yorgunluk, bulanık görme ve yaraların geç iyileşmesi. Tip 1'de belirtiler genellikle hızlı, tip 2'de yavaş ve sinsi gelişir.

Beslenmede farklar

• Tip 1: Amaç, karbonhidrat miktarını bilmek ve insülin dozunu buna göre ayarlamak, hipoglisemiyi önlemektir. Yasaklı besin listesi yerine esnek ve dengeli beslenme esastır.
• Tip 2: Kilo yönetimi, karbonhidrat kalitesi ve miktarının dengelenmesi, insülin duyarlılığının artırılması ön plandadır. Akdeniz tipi ve karbonhidratı azaltılmış beslenme modelleri en güçlü kanıta sahiptir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuz için doktorunuza ve diyetisyeninize danışın.

Size özel bir plan için Hastalıklarda Beslenme ve Diyet sayfama göz atabilir, WhatsApp: 0533 443 22 68 üzerinden randevu alabilirsiniz.

Kaynaklar

1. American Diabetes Association Professional Practice Committee. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026. PubMed: 41358893