Kronik böbrek hastalığı (KBH), böbrek fonksiyonlarının en az 3 ay boyunca azalmış olmasıdır. Diyabet ve hipertansiyon en sık nedenleridir. Beslenme; hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak, kan değerlerini dengede tutmak ve yetersiz beslenmeyi önlemek için tedavinin önemli bir parçasıdır. Ancak böbrek hastalığında beslenme evreye, kan değerlerine ve diyaliz durumuna göre çok farklılık gösterir; internetteki genel listeler zarar verebilir.

Protein: Ne az ne fazla

Diyaliz almayan 3-5. evre böbrek hastalarında, güncel beslenme kılavuzları yakın diyetisyen takibinde protein alımının azaltılmasını önerir (yaklaşık 0,55-0,6 g/kg/gün; diyabetli bireylerde 0,6-0,8 g/kg/gün).

Düşük proteinli beslenme, ileri evre hastalarda diyalize ilerlemeyi geciktirmeye yardımcı olabilir. Ancak protein kısıtlaması yetersiz beslenme ve kas kaybı riski taşıdığı için kendi başınıza uygulanmamalı, mutlaka doktor ve diyetisyen kontrolünde planlanmalıdır.

Diyalize başlandığında ise tablo tersine döner: Diyaliz sırasında protein kaybı olduğu için protein ihtiyacı artar. Bu nedenle diyaliz öncesi ve sonrası beslenme tamamen farklı planlanmalıdır.

Tuz (sodyum)

Fazla tuz, tansiyonu ve ödemi artırarak böbreklere ek yük bindirir. Böbrek hastalarında sodyum alımının günde 2,3 g’ın (yaklaşık 6 g tuz) altında tutulması önerilir. Hazır çorbalar, turşu, salamura, şarküteri ürünleri ve paketli gıdalar en büyük kaynaklardır.

Potasyum ve fosfor

• Potasyum: Herkes için kısıtlanması gerekmez. Kan potasyumu yüksekse muz, kuru meyve, patates, domates gibi besinlerin miktarı ve pişirme yöntemi düzenlenir.
• Fosfor: İleri evrelerde kan fosforu yükselebilir. Özellikle gıda katkı maddelerindeki fosfat (işlenmiş et, kola, hazır ürünler) vücutta çok daha kolay emilir; etiketlerde “fosfat” içeren katkılara dikkat edilmelidir.

Sıvı

Erken evrelerde sıvı kısıtlaması genellikle gerekmez; ileri evrelerde ve diyalizde doktorunuzun önerdiği miktara uyulmalıdır.

Bitkisel ağırlıklı beslenme

Sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil ağırlıklı beslenme modelleri, kan değerleri izlenerek uygulandığında kronik böbrek hastalığında olumlu sonuçlarla ilişkilendirilmektedir.

Dikkat edilmesi gerekenler

• Bitkisel çaylar, takviyeler ve “böbrek temizleyen” ürünler böbreklere zarar verebilir; doktorunuza danışmadan kullanmayın.
• Yüksek proteinli diyetler ve protein tozları böbrek hastalığında risklidir.
• Ağrı kesicileri (özellikle NSAİİ grubu) gereksiz kullanmayın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuz için doktorunuza ve diyetisyeninize danışın.

Size özel bir plan için Hastalıklarda Beslenme ve Diyet sayfama göz atabilir, WhatsApp: 0533 443 22 68 üzerinden randevu alabilirsiniz.

Kaynaklar

1. Ikizler TA ve ark. KDOQI Clinical Practice Guideline for Nutrition in CKD: 2020 Update. Am J Kidney Dis. 2020. PubMed: 32829751
2. Hahn D ve ark. Low protein diets for non-diabetic adults with chronic kidney disease. Cochrane Database Syst Rev. 2020. PubMed: 33118160